Blackstart is de noodfunctie waarmee het hoogspanningsnet na een grootschalige black-out stap voor stap weer onder spanning wordt gezet, zonder dat er al een werkend net is om centrales mee op te starten. In Nederland is blackstart een cruciale schakel in de leveringszekerheid en wordt deze functie contractueel geborgd door TenneT bij enkele grote centrales.
Wat is blackstart precies?
- Een blackstartvoorziening maakt het mogelijk om een productie-eenheid (bijvoorbeeld een gas- of STEG-centrale) op te starten zonder externe stroom van het net.
- Dit gebeurt meestal via een noodstroom aggregaat dat een gasturbine of generator aandrijft, die vervolgens voldoende spanning levert om de grote centrale en daarna andere delen van het net op te starten.
- In de Nederlandse begrippencode wordt een blackstartvoorziening beschreven als de voorziening die netherstel mogelijk maakt na een black-out, door productie-eenheden autonoom te laten starten.
Waarom is blackstart nodig?
- Bij een grote storing of black-out zijn alle reguliere centrales spanningsloos en kunnen zij niet opstarten omdat zij normaal startstroom van het net zelf nodig hebben.
- Blackstart is dan de “startmotor” van het systeem: eerst wordt een kleine keten opgewekt, daarna wordt via vooraf bepaalde opbouwpaden stap voor stap het hoogspanningsnet, de onderliggende netten en uiteindelijk de afnemers weer ingeschakeld.
- Hoewel een volledige black-out in Nederland als een extreem en onwaarschijnlijk scenario geldt, hoort een robuuste blackstartcapaciteit tot de basisvoorwaarden voor leveringszekerheid en crisisbeheersing.
Blackstart in het Nederlandse energielandschap
- TenneT is als landelijke netbeheerder verantwoordelijk voor systeembalans en netherstel en sluit daarvoor specifieke blackstartcontracten met producenten.
- Voorbeelden zijn de blackstartvoorzieningen bij de gascentrale Enecogen in de Rotterdamse Europoort en bij de Magnum-centrale in de Eemshaven, die op afroep een deel van het 380/220 kV-net weer onder spanning kunnen zetten.
- De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) kijkt daarbij inmiddels niet alleen naar technische beschikbaarheid, maar ook naar de cyberweerbaarheid van deze voorzieningen, juist omdat zij zo kritisch zijn voor het herstarten van de elektriciteitsvoorziening.
Feiten en kenmerken van blackstart
- Blackstartvoorzieningen bestaan typisch uit: een diesel-noodaggregaat, een blackstart-gasturbinegenerator en de gekoppelde grote productie-eenheden.c
- De installatie moet na een black-out langdurig (bijvoorbeeld minimaal 24 uur) beschikbaar kunnen blijven om het net gecontroleerd op te bouwen en andere centrales te laten starten.
- In protocollen en herstelplannen is vastgelegd in welke volgorde centrales, netdelen en afnemers worden aangesloten; vitale functies zoals ziekenhuizen en overheidsdiensten krijgen daarbij prioriteit.
Blackstart en de energietransitie
- Gasgestookte centrales met blackstartvoorziening blijven, ondanks de groei van wind en zon, belangrijk als “herstelmachine” omdat veel duurzame bronnen afhankelijk zijn van een al bestaand, stabiel net.
- Er wordt wel onderzocht of batterijen en andere nieuwe technologieën op termijn blackstartcapaciteit kunnen leveren, maar vandaag ligt de kern van de Nederlandse blackstartfunctionaliteit nog bij conventionele centrales met speciaal ingerichte herstelvoorzieningen.
