Inleiding: nieuw kabinet, nieuwe koers
Met het coalitieakkoord “Aan de slag, bouwen aan een beter Nederland” zetten D66, VVD en CDA een duidelijke koers uit voor klimaat en energie: tempo maken met de energietransitie, zonder de economie te verstikken met nieuwe belastingen. De kern: meer duurzame energie van eigen bodem, oplossen van netcongestie, en stevige steun voor elektrificatie, waterstof en kernenergie.
Focus 1: netcongestie en het volle stroomnet
Het volle stroomnet is hét knelpunt in de energietransitie en krijgt nu expliciet de hoogste prioriteit in de nieuwe plannen. In de formatieagenda van D66 en CDA wordt zelfs gesproken over een Crisiswet Netcongestie om sneller te kunnen ingrijpen in planning en vergunningen.
Belangrijke lijnen:
- Versnellen van netuitbreiding en verzwaring, met extra investeringsruimte voor netbeheerders.
- “Netbewuste” inpassing van nieuwe zon- en windprojecten, zodat productie en netwerkcapaciteit beter op elkaar aansluiten.
- Beter afstemmen van industriële elektrificatie met beschikbare infrastructuur, onder andere via contracts for difference (CfD) en een capaciteitsmarkt voor leveringszekerheid.
Voor projectontwikkelaars en bedrijven betekent dit dat ruimtelijke keuzes en flexibiliteit (o.a. sturing op aansluitmomenten, opslag) nog belangrijker worden in businesscases.
Focus 2: meer duurzame energie, maar ook kernenergie
De coalitie zet vol in op elektrificatie als ruggengraat van de verduurzaming van industrie en gebouwde omgeving. Wind op zee blijft een speerpunt, met verdere uitrol via tweerichtingscontracten (CfD) om prijsonzekerheid voor investeerders te verkleinen.
Daarnaast zijn er drie opvallende accenten:
- Kernenergie: versterking van het nucleaire cluster, versnellen van het SMR-programma en groen licht voor nieuwe kerncentrales, met Zeeland als voorkeursregio.
- Waterstof: nadruk op groene waterstofproductie, met ruimte voor blauwe waterstof in de transitiefase, gekoppeld aan CO₂-opslag in de Noordzee.
- Groen gas: opschaling van productie om met name warmte en moeilijk te elektrificeren sectoren te verduurzamen.
Voor de energiemix betekent dit dat Nederland expliciet kiest voor een combinatie van zon, wind, kernenergie en (groene) moleculen, in plaats van “all electric” alleen.
Focus 3: industrie, CO₂-heffing en stroomprijzen
Een van de meest besproken keuzes is het afschaffen van de nationale CO₂-heffing voor de industrie. D66, VVD en CDA willen een aantrekkelijk investeringsklimaat creëren en spreken over een “gelijk speelveld” voor Nederlandse bedrijven ten opzichte van de rest van Europa.
De kernmaatregelen:
- Afschaffing nationale CO₂-heffing, met nadruk op EU ETS en maatwerkafspraken met bedrijven.
- Substantiële verlaging van elektriciteitskosten voor de industrie om elektrificatie aantrekkelijker te maken.
- Harde afspraken over het tempo van verduurzaming, in plaats van extra generieke belastingen.
Critici wijzen erop dat het schrappen van de CO₂-heffing de prikkel om te verduurzamen kan verzwakken, terwijl voorstanders benadrukken dat gerichte afspraken en subsidies (zoals SDE++) efficiënter zijn.
Focus 4: woningen, warmte en energiearmoede
Ook aan de gebouwde omgeving wordt een duidelijke richting gegeven, met een combinatie van normering en ondersteuning.
Enkele sleutelpijlers:
- Nationaal Isolatie Offensief, met stevige inzet op isolatie van bestaande woningen om de warmtevraag omlaag te brengen.
- Uitfasering van energie labels E, F en G voor huurwoningen per 2028 en labels C en D per 2040, waardoor verhuurders versneld moeten verduurzamen.
- Structureel budget voor een Noodfonds Energie, zodat kwetsbare huishoudens hun rekening kunnen blijven betalen tijdens de versnellende energietransitie.
Deze mix van normering en steunmaatregelen moet zowel de CO₂-uitstoot als energiearmoede terugdringen, maar legt ook druk op verhuurders en corporaties om investeringen te versnellen.
Focus 5: klimaatdoelen en politieke balans
De coalitie houdt vast aan de bestaande Klimaatwet-doelen: minimaal 55% broeikasgasreductie in 2030 ten opzichte van 1990, in lijn met de Europese Fit for 55-doelstelling. De ambities worden neergezet als “groene groei”: klimaatbeleid moet hand in hand gaan met economische ontwikkeling en energiezekerheid.
In het kort:
- De doelen worden niet opgehoogd, maar het kabinet wil wél de uitvoering versnellen en bestaande maatregelen doorzetten.
- Innovatie, elektrificatie, kernenergie en waterstof zijn de favoriete instrumenten; extra generieke belastingen staan niet in de frontlinie.
- De plannen roepen wisselende reacties op: NGO’s vrezen voor te weinig dwingend beleid, terwijl bedrijfslevens opgelucht reageren op het investeringsvriendelijke karakter.
Voor iedereen die in de energiesector werkt, is één ding duidelijk: de komende jaren draait het om versnelling in de uitvoering, slimme netinpassing en het koppelen van duurzame ambities aan robuuste businesscases.
