Inleiding: mijlpaal met een rafelrand
De Nederlandse groengasproductie is de grens van 300 miljoen kuub gepasseerd en steeg in 2024 naar 294 miljoen kubieke meter, ongeveer 5 procent meer dan in 2023. Op het eerste gezicht ziet dat eruit als een succesverhaal, maar achter de cijfers gaat een zorgelijke trend schuil: de groei vlakt af, terwijl de ambities juist omhoog gaan.
Nederland wil in 2030 jaarlijks 2 miljard kuub groengas produceren, maar om dat te halen moet de productie de komende jaren met circa 37 procent per jaar groeien. In de praktijk blijft die versnelling uit, onder meer door onzekerheid over beleid, vergunningen en subsidievoorwaarden.
De cijfers: waar staan we nu?
De huidige productie laat zien dat groengas in Nederland uit de pioniersfase is, maar nog ver verwijderd van de schaal die voor 2030 nodig is. Enkele verhoudingen op een rij:
- In 2024 werd 294 miljoen m³ groengas geproduceerd, een lichte stijging van 5 procent ten opzichte van 2023.
- Voor 2030 ligt er een ambitie van 2 miljard m³ groengas per jaar, gelijk aan ongeveer 70 PJ.
- Scenario’s laten zien dat Nederland op basis van huidige en geplande installaties eerder richting 1,3 tot 1,8 miljard m³ in 2030 gaat, dus onder de nationale doelstelling.
De kloof tussen ambitie en realiteit is daarmee honderden miljoenen kubieke meters groot, zelfs in gunstige scenario’s. Terwijl het technisch en economisch potentieel in mest, reststromen en andere biomassa groter is dan de huidige inzet, blijft de daadwerkelijke productie achter.
Waarom groengasprojecten achterblijven
Dat groengasprojecten trager van de grond komen dan mogelijk is, heeft meerdere oorzaken die elkaar versterken.
- Onzekere SDE++-regeling
De SDE++ is een essentiële pijler onder groengasprojecten, omdat banken vaak een subsidie beschikking eisen om financiering te verstrekken. Onzekerheid over budgetten na 2027 en wijzigingen in de regeling zorgen ervoor dat ontwikkelaars investeren uitstellen of projecten afblazen. - Vergunningen en inpassing
Langlopende en onzekere vergunningstrajecten maken dat het jaren kan duren voordat een installatie daadwerkelijk draait. Met name projecten bij agrarische bedrijven lopen tegen ruimtelijke ordening, stikstofregels en lokale bezwaren aan. - Onduidelijkheid rond bijmengverplichting
Netbeheerders en sectorpartijen zien de bijmengverplichting voor groen gas als een belangrijke motor voor nieuwe projecten, maar de timing en precieze invulling daarvan zijn lang onduidelijk geweest. Die onduidelijkheid vertaalt zich direct in terughoudendheid bij investeerders. - Concurrentie met andere toepassingen van biomassa
Een deel van de beschikbare biomassa kan ook naar andere toepassingen, zoals warmte of materialen, waardoor projecten afhankelijk worden van stabiele marktprijzen en duidelijke keuzes in het beleid.
Het resultaat is een paradox: er is technisch meer mogelijk dan er nu gebeurt, maar de businesscase is fragiel en sterk afhankelijk van voorspelbaar beleid.
Vraag versus aanbod: hoe liggen de verhoudingen?
Aan de vraagkant is er meer dan genoeg ruimte voor groengas: het huidige Nederlandse gasverbruik bedroeg rond 30 miljard m³ in 2024. Zelfs als slechts een deel daarvan wordt ingevuld met groengas, blijft de potentiële vraag ruimschoots groter dan het verwachte aanbod.
Tegelijkertijd is groengas een relatief schaarse en waardevolle hernieuwbare bron, die vooral interessant is voor sectoren waar alternatieven schaars of duur zijn, zoals hoge-temperatuurindustrie en delen van de gebouwde omgeving. De centrale vraag verschuift daarom van “kunnen we voldoende groengas maken?” naar “waar zetten we het beperkte volume het meest effectief in?”.
Wat is er nodig om de versnelling te halen?
Om de stap te maken van enkele honderden miljoenen naar miljarden kubieke meters groengas, is een combinatie van stabiel beleid, slimme keuzes en praktische ondersteuning nodig.
- Langjarige beleidszekerheid
Duidelijkheid over de SDE++ na 2027 en een robuust budget zijn cruciaal om investeringen niet stil te laten vallen. - Snellere en voorspelbare vergunningstrajecten
Het vereenvoudigen en versnellen van vergunningprocedures kan jaren van doorlooptijd schelen. - Heldere bijmengverplichting
Een bijmengverplichting met een duidelijke startdatum en groeipad geeft gasleveranciers en producenten een concreet perspectief en afzetzekerheid. - Focus op de meest doelmatige toepassingen
Door groengas gericht in te zetten waar alternatieven beperkt zijn, wordt het beschikbare volume maximaal benut voor CO₂-reductie.
Als die randvoorwaarden op orde komen, kan de sector opschalen van een paar honderd miljoen kuub naar de miljarden kubieke-meterklasse, en wordt de huidige groeidip een tijdelijke hapering in plaats van een structurele achterstand.
