CO₂ kan in de toekomst verschillende rollen vervullen. Die rollen sluiten elkaar niet uit, maar vereisen wel afstemming over infrastructuur, regelgeving, marktmodel en financiering.
| Route | Doel | Belangrijke voorwaarde |
|---|---|---|
| CO₂-opslag (CCS) | CO₂ afvangen, transporteren en permanent ondergronds opslaan | Duidelijke regelgeving, transportinfrastructuur en publiek draagvlak |
| CO₂-hergebruik (CCU) | CO₂ omzetten naar brandstoffen, chemicaliën of materialen | Toegang tot duurzame energie en voldoende schaalbare technologie |
| CO₂-verwijdering | CO₂ uit de lucht of biosfeer verwijderen en opslaan | Betrouwbare meting, verificatie, opslagcapaciteit en financiering |
De ACM kondigt voor 2026 onder meer een visie aan over marktwerking en regulering van CCS: het afvangen, transporteren en opslaan van CO₂. Daarmee wordt duidelijk dat koolstofinfrastructuur niet alleen een technisch vraagstuk is, maar ook een regulerings- en marktontwerpvraagstuk.
Waarom losse plannen tekortschieten
De huidige aanpak is gefragmenteerd: CCS wordt vaak vooral als emissiereductie gezien, CCU als industriële innovatie en CO₂-verwijdering als klimaatmaatregel. In de praktijk zijn dit onderdelen van één koolstofketen.
Een integrale koolstofvisie voorkomt dat Nederland bijvoorbeeld:
- CO₂-infrastructuur bouwt die niet aansluit op toekomstige hergebruikvraag.
- Duurzame koolstof beschikbaar maakt voor brandstoffen, terwijl industrie die koolstof nodig heeft voor materialen.
- Investeringsbeslissingen neemt zonder duidelijk beeld van CO₂-afvang, transport, opslag en hergebruik.
- CCS inzet als oplossing voor emissies die beter vermeden of verduurzaamd kunnen worden.
- Verwijdering van CO₂ financiert zonder betrouwbare kaders voor meting, verificatie en aansprakelijkheid.
Het Platform Carbon Management NL pleit daarom voor één koolstofvisie in plaats van losse plannen voor opslag, toepassing en verwijdering van CO₂. Het doel is om voldoende duurzame koolstof beschikbaar te houden voor een circulaire economie.
Wat betekent dit voor de energiesector?
Voor netbeheerders, systeembeheerders, industrie en ketenpartners heeft een integrale koolstofvisie directe gevolgen. Het gaat niet alleen om CO₂-pijpleidingen of opslaglocaties, maar om de samenhang tussen elektriciteit, waterstof, warmte, CO₂ en grondstoffen.
Infrastructuur en ruimtelijke planning
CO₂-transport, waterstofnetten, elektriciteitsnetten, havens en industriële clusters moeten gezamenlijk worden gepland. Een haven of industriecluster dat zowel elektrificatie, waterstof als CO₂-afvang verwacht, heeft andere infrastructuurbehoeften dan een gebied dat vooral kiest voor directe elektrificatie.
De ACM wijst erop dat naast netverzwaring ook flexibiliteit nodig is om de energietransitie te versnellen. Die flexibiliteit moet worden meegenomen in de afweging over de inrichting van het toekomstige energiesysteem.
Data en marktprocessen
Een integrale koolstofvisie vraagt om betrouwbare data over:
- CO₂-bronnen en -samenstelling.
- Transportcapaciteit en beschikbaarheid van opslag.
- Afvang- en hergebruikvolumes.
- Eigenschappen van CO₂-stromen, zoals verontreinigingen.
- Eigendom, eigendomsrechten en verantwoordelijkheden in de keten.
- Certificering en herleidbaarheid van duurzame koolstof.
Zonder gedeelde datastandaarden en duidelijke governance ontstaan knelpunten bij contractering, tarieven, aansluiting, meting en verificatie. Dat remt investeerders en maakt samenwerking tussen afvangers, transporteurs, opslagpartijen en hergebruikers complexer.
Regelgeving en marktontwerp
De vraag is wie verantwoordelijk is voor CO₂ in elke schakel van de keten: de emitter, de afvanger, de transporteur, de opslagpartij of de hergebruiker. Ook moet duidelijk zijn hoe CO₂ wordt gewaardeerd: als afvalstof, grondstof, product of onderdeel van een klimaatmaatregel.
De ACM ziet een stabiel toekomstig energiesysteem als een van de focuspunten voor 2026. Daarbij gaat het om betaalbaarheid, leveringszekerheid, eerlijke kostenverdeling en weerbaarheid van het energiesysteem. Een koolstofvisie moet daarom niet alleen technisch haalbaar zijn, maar ook financieel aantrekkelijk en juridisch robuust
